ŠKODA 650 dla Jana Antonina Bat’a

ŠKODA 650 dla Jana Antonina Bat’a
Wątki ich historii wielokrotnie przeplatały się wzajemnie, tworząc barwne opowieści, niekiedy wychodzące poza oficjalne, biznesowe ramy. Dziś przypomnimy jedno z takich zdarzeń – drobny styk dziejów obuwniczego potentata Bat’a i wytwórni ŠKODY, w tym czasie dążącej niestrudzenie do osiągnięcia statusu największego producenta samochodów w Czechosłowacji.

Niespodziewana śmierć Tomasza Bat’a, w dniu 12 lipca 1932 roku, w następstwie katastrofy należącego do przedsiębiorstwa samolotu Junkers F.13 (D-1608), w sposób oczywisty wpłynęła na losy kierowanej przez niego firmy. Zarządzanie potężną organizacją spoczęło teraz w rękach jego młodszego, przyrodniego brata – Jana Antonina. Obuwniczy potentat był u szczytu swej potęgi, wspierając ją na kilku solidnych filarach, wśród których do najważniejszych zaliczała się samowystarczalność. To właśnie ona stymulowała tak szeroki i kompleksowy rozwój firmy, uniezależniając ją od poddostawców i kooperantów. Co więcej, wiele z oddziałów marki, udostępniało swój potencjał innym. Przykładowo, dział wyrobów gumowych Bat’a, dla fabryki ŠKODY wytwarzał i dostarczał znakomite opony, z powodzeniem konkurujące z kupowanym równolegle ogumieniem firm Michelin czy też Kudrnáč.

Zatem, gdy w firmie Bat’a a.s. Zlín pojawiła się potrzeba zakupu reprezentacyjnej limuzyny dla samego Jana Antonina, wybór mógł być tylko jeden. ŠKODA 650 w luksusowym, sypialnym wykonaniu została przedmiotem zamówienia, które wpłynęło ze Zlína do kancelarii fabryki w dniu 26 maja 1934 roku.
ŠKODA 650 dla Jana Antonina Bat’a

Było to już zbyt późno, by stać się właścicielem flagowej limuzyny marki – modelu 860, którego to produkcję zakończono kilka miesięcy wcześniej. Pozycjonowana w ofercie producenta nieco niżej, ŠKODA 650 stanowiła, wprowadzoną do cennika w roku 1932, odmianę modelu 645 o powiększonych parametrach sześciocylindrowego silnika. Objętość skokowa wzrosła 2 492 do 2 704 ccm a moc – z 45 do 50 KM. ŠKODA 645, mimo ogólnoświatowego kryzysu, znalazła w latach 1929-34 imponującą liczbę 758 nabywców. Ulepszonym modelom 650 (wykonanie luksusowe) oraz 651 (turystyczne) przypisano rolę pomostu pomiędzy klasyczną serią 645 a świeżo wprowadzoną do sprzedaży, nowatorską limuzyną o odmiennej koncepcji podwozia – 640 Superb. Tym samym, dbając o potrzeby różnych odbiorców, w sezonach 1934-36 modele 650/651 oraz 640 Superb wytwarzano równolegle.

Przywiązywanie firmy Bat’a dużej wagi do wszelkich kosztów, ilustrują doskonale zachowane w fabrycznym archiwum notatki, dotyczące przypominanej dziś transakcji. Regularna cena modelu 650, wynosząca - bez najmniejszych dodatkowych modyfikacji - 77 000 koron, była nie do przyjęcia dla zamawiającego. Negocjacje trwały praktycznie do samego przekazania gotowego pojazdu, które dokonało się w dniu 20 sierpnia 1934 roku. Mimo szerokiego zakresu adaptacji i specjalnego wyposażenia „nocnego ekspresu”, ostateczna cena stanęła na kwocie 56 000 koron, czyli równowartości cennikowej… pozbawionego jakiejkolwiek karoserii podwozia modelu 645. Dostawę tę potraktowano w Mladá Boleslav jako prestiżową i wsparto środkami z budżetu reklamowego.

O ile zarówno fotografie, jak i relacje z eksploatacji tego wyjątkowego pojazdu nie zachowały się do dnia dzisiejszego (towarzysząca materiałowi ikonografia przedstawia seryjne egzemplarze rodziny 645/650), zachowane opinie innych użytkowników wystawiają tym pojazdom jedynie najwyższe noty.

Sprawdzona technika, złożona z posiadających solidny margines wytrzymałości podzespołów, doskonale komponowała się z obszernym i luksusowo wykończonym nadwoziem. W odróżnieniu od wybranych wersji 645, prowadzenie samemu modelu 650 nie wchodziło w grę – dostępny wyłącznie z nadwoziem typu limuzyna, jedwabiście pracujący sześciocylindrowiec, wiązał się nierozerwalnie z zatrudnieniem szofera. Miejscem dla właściciela zostawała, suto tapicerowana łącznie z wewnętrznymi ścianami nadwozia, kanapa tylna, wyposażona w imponujące podłokietniki. Podróż uprzyjemniały wewnętrzne zasłony okien, oświetlenie wnętrza lampkami w stylu art-deco czy liczne drobiazgi, chociażby popielniczki, pod względem formy będące samodzielnymi dziełami sztuki. Obecnie trudno także ustalić jednoznacznie, do kiedy „nocny ekspres” był użytkowany przez Jana Antonina Bat’a – ten opuścił terytorium Czechosłowacji w połowie 1939 roku.

Produkcji modeli 650 i mniej prestiżowego 651 zaprzestano w sezonie 1936. Ich rolę w kolejnych latach przejął nieustannie modyfikowany i ulepszany flagowy model nowej generacji – Superb.

Dane techniczne samochodu ŠKODA 650 (wykonanie seryjne), 1934

- silnik: rzędowy, sześciocylindrowy, czterosuwowy; dolnozaworowy, chłodzony cieczą (termosyfonowo, chłodnica naporowa z przodu pojazdu, wentylator), wał korbowy podparty w ośmiu punktach; umieszczony wzdłużnie z przodu, za osią przednią

- średnica cylindra: 75 mm, skok tłoka: 102 mm,

- objętość skokowa: 2704 ccm

- zasilanie: gaźnik Zenith U 30 lun Solex 30 UVAFG

- moc maksymalna: 50 KM przy 3200 obr./min (u schyłku produkcji 60 KM)

- instalacja zapłonowa: o napięciu 12V, prądnica Scintilla 80W lub 100W, klasyczny rozdzielacz zapłonu Scintilla (alternatywnie magnetoelektryczny Scintilla Vertex)

- układ smarowania: ciśnieniowy skrzynia przekładniowa: czterostopniowa, manualna, sterowana dźwignią umieszczoną w podłodze,; umieszczona we wspólnej obudowie z silnikiem

- napęd: kół tylnych, mechanizm różnicowy w wyposażeniu standardowym nadwozie: szkielet drewniany, poszycie z blach stalowych, w wykonaniu wyłącznie limuzyna (model 645 także jako landaulet, tudor, sedan, phaeton i kabriolet). Część pojazdów sprzedanych w formie kompletnych podwozi, karosowanych następnie przez pracownie zewnętrzne, m.in. Jech, Uhlík, Sodomka czy Brožik.

- podwozie: nitowana z kształtowników rama drabinkowa

- zawieszenie kół przednich: oś sztywna, resorowana parą wzdłużnych półeliptycznych resorów piórowych

- zawieszenie kół tylnych: oś sztywna, resorowana parą wzdłużnych półeliptycznych resorów piórowych

- układ hamulcowy: mechaniczny, sterowany linkami, działający na wszystkie cztery koła, hamulce bębnowe obu osi

- układ kierowniczy: przekładnia ślimakowa ogumienie: 6,00x18, obręcze stalowe, tłoczone lub szprychowe rozstaw osi: 3375 mm

- rozstaw kół: 1360 mm - przednich i tylnych wymiary zewnętrzne (przybliżone): długość 5100 mm, szerokość 1660 mm, wysokość 1680 mm

- masa własna: 1600-2100 kg (zależnie od zastosowanego nadwozia i jego wyposażenia)

- prędkość maksymalna: 90-110 km/h średnie zużycie paliwa: 14-17 l/100 km

- ilość zbudowanych egzemplarzy: 58 egzemplarzy w latach 1932-36

- ciekawostka: oznaczenie modelu 650 jest zgodne z ówczesną systematyką nazewnictwa marki, w której pierwsza cyfra oznaczała liczbę cylindrów, dwie kolejne, tworzące liczbę – moc silnika w KM. Do nomenklatury tej powrócono w latach 50., w modelach 440-445-450.

dla ŠKODA PR Portal - Tomasz Orlik, Automobilista, maj 2015
Fotografie: archiwum ŠKODA

Zainteresowany ofertą ŠKODY?

Wypełnij krótki formularz, zadzwonimy do Ciebie!